అర్జెంటీనా, ఇంగ్లండ్ మధ్య ‘ఫాక్లాండ్స్’ వివాదం ఎందుకు చల్లారడం లేదు?
అంతర్జాతీయ రాజకీయాల్లో సుదీర్ఘ కాలంగా నడుస్తున్న అత్యంత వివాదాస్పద భూభాగ పోరాటాల్లో ‘ఫాక్లాండ్స్ దీవుల వివాదం’ ఒకటి. దక్షిణ అట్లాంటిక్ మహాసముద్రంలో వ్యూహాత్మకంగా ఉన్న ఈ దీవుల సార్వభౌమాధికారం (Ownership) కోసం బ్రిటన్, అర్జెంటీనా దేశాల మధ్య కొన్ని శతాబ్దాలుగా దౌత్యపరమైన, సైనికపరమైన ఘర్షణలు జరుగుతూనే ఉన్నాయి. బ్రిటన్ ఈ దీవులను “ఫాక్లాండ్స్” అని పిలుస్తుండగా, అర్జెంటీనా వీటిని “ఇస్లాస్ మాల్వినాస్” (Islas Malvinas) అని పిలుస్తుంది. కేవలం 3,500 మంది జనాభా మాత్రమే ఉండే ఈ చిన్న దీవుల కోసం ఈ ప్రపంచ శక్తులు ఎందుకు తలపడుతున్నాయో అర్థం చేసుకోవాలంటే వాటి చారిత్రక కాలక్రమాన్ని, భౌగోళిక వ్యూహాలను నిశితంగా పరిశీలించాలి.
ఈ దీవుల చరిత్ర 18వ శతాబ్దం నుండి తీవ్ర గందరగోళంగా సాగుతోంది. ఫ్రాన్స్, బ్రిటన్, స్పెయిన్ దేశాలు వేర్వేరు సమయాల్లో ఈ దీవుల్లో తమ స్థావరాలను ఏర్పాటు చేసుకున్నాయి. భౌగోళికంగా ఈ దీవులు తమ దేశ తీరానికి కేవలం 500 కిలోమీటర్ల దూరంలో, అర్జెంటీనా కాంటినెంటల్ షెల్ఫ్పై ఉన్నాయని అర్జెంటీనా వాదిస్తోంది. 1816లో తాము స్పెయిన్ నుండి స్వాతంత్ర్యం పొందినప్పుడు, అప్పటివరకు స్పానిష్ ఆధీనంలో ఉన్న ఈ దీవులు సహజంగానే తమకు దక్కాలని వారి బలమైన నమ్మకం. అయితే 1833లో బ్రిటన్ తన సైనిక బలంతో అర్జెంటీనా పాలకులను ఇక్కడి నుండి వెళ్లగొట్టి, అక్రమంగా ఆక్రమించుకుందని అర్జెంటీనా వాదిస్తూ వస్తోంది.
మరోవైపు బ్రిటన్ వాదన దీనికి పూర్తి భిన్నంగా ఉంది. తాము 1765లోనే ఈ దీవులను కనుగొని, మొదటి స్థావరాన్ని ఏర్పాటు చేశామని బ్రిటన్ చెప్తోంది. 1833 నుండి నిరంతరంగా ఈ దీవులు తమ పరిపాలనలోనే ఉన్నాయని, దాదాపు రెండు శతాబ్దాలుగా అక్కడ నివసిస్తున్న ప్రజలంతా బ్రిటిష్ సంతతికి చెందినవారేనని స్పష్టం చేస్తోంది. ఐక్యరాజ్యసమితి నియమాల ప్రకారం ఏ ప్రాంత ప్రజలకైనా ‘స్వయం నిర్ణయాధికారం’ (Self-determination) ఉంటుందని, ఇక్కడి స్థానిక ప్రజలు బ్రిటన్తోనే ఉండాలని కోరుకుంటున్నారు కాబట్టి ఇది తమ స్వంత భూభాగమేనని బ్రిటన్ గట్టిగా సమర్థిస్తోంది.
ఈ దీర్ఘకాలిక వివాదం 1982లో ఒక పూర్తిస్థాయి యుద్ధానికి దారితీసింది. అప్పట్లో అర్జెంటీనా తీవ్ర ఆర్థిక సంక్షోభంలో మునిగిపోయింది. దేశంలో అంతర్గతంగా పెరుగుతున్న తిరుగుబాట్లు, ప్రజా వ్యతిరేకత నుండి ప్రజల దృష్టిని మళ్లించడానికి అప్పటి అర్జెంటీనా సైనిక పాలకుడు జనరల్ లియోపోల్డో గాల్టియేరి ‘జాతీయవాదాన్ని’ రగిల్చాడు. ఏప్రిల్ 2, 1982లో అర్జెంటీనా సైన్యం అకస్మాత్తుగా ఫాక్లాండ్ దీవులపై దాడి చేసి, అక్కడున్న బ్రిటిష్ గవర్నర్ను, స్వల్ప సంఖ్యలో ఉన్న సైనికులను లొంగిపోయేలా చేసి ఆక్రమించుకుంది. అప్పటి బ్రిటన్ ప్రధాని మార్గరెట్ థాచర్ ఈ దాడిని తీవ్రంగా పరిగణించి, ఏమాత్రం వెనక్కి తగ్గకుండా 8,000 మైళ్ల దూరంలో ఉన్న ఫాక్లాండ్కు భారీ నౌకాదళాన్ని, యుద్ధ విమానాలను రంగంలోకి దించారు.
దీంతో సముద్రంలోనూ, వైమానిక మార్గాల్లోనూ హోరాహోరీ పోరు సాగింది. గూస్ గ్రీన్, పోర్ట్ సాన్ కార్లోస్ వంటి ప్రాంతాల్లో ఇరు సైన్యాలు తీవ్రంగా తలపడ్డాయి. చివరికి బ్రిటన్ ఆధునిక సాంకేతికత ముందు అర్జెంటీనా సైన్యం తలవంచక తప్పలేదు. బ్రిటిష్ సైన్యం ఫాక్లాండ్ రాజధాని ‘స్టాన్లీ’ని చుట్టుముట్టడంతో అర్జెంటీనా సైన్యం అధికారికంగా లొంగిపోయింది. 74 రోజుల పాటు సాగిన ఈ ఘోర యుద్ధంలో 649 మంది అర్జెంటీనా సైనికులు, 255 మంది బ్రిటిష్ సైనికులు, ముగ్గురు స్థానిక పౌరులు ప్రాణాలు కోల్పోయారు. ఈ భీకర పోరు ముగిసిన తర్వాత బ్రిటన్ తిరిగి తన జెండాను ఎగరేయగా, ఈ పరాజయం కారణంగా అర్జెంటీనాలో సైనిక పాలన కూలిపోయి మళ్లీ ప్రజాస్వామ్యం పునరుద్ధరించబడింది.
యుద్ధంలో ఓడిపోయినప్పటికీ అర్జెంటీనా తన క్లెయిమ్ను మాత్రం వదులుకోలేదు. ఈ నేపథ్యంలో, 2013లో ఫాక్లాండ్స్ ప్రభుత్వం ఒక చారిత్రాత్మక ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ (Referendum) నిర్వహించింది. అక్కడ నివసిస్తున్న ప్రజలు బ్రిటన్ పాలనలోనే ఉండాలనుకుంటున్నారా లేదా అని తేల్చడమే దీని ముఖ్య ఉద్దేశం. ఈ ఓటింగ్లో 99.8 శాతం మంది తాము బ్రిటన్ లో భాగంగా ఉండేందుకే ఆసక్తి చూపారు. బ్రిటన్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా అక్కడ కేవలం ముగ్గురు మాత్రమే ఓటు వేయడం గమనించాల్సిన విషయం. ఈ ఫలితంతో అంతర్జాతీయంగా బ్రిటన్ వాదనకు తిరుగులేని చట్టబద్ధత లభించింది. అయితే, అర్జెంటీనా ఈ ఓటింగ్ను తిరస్కరించింది. అక్కడ ఉన్నది అసలైన స్థానిక ప్రజలు కారని, బ్రిటన్ కావాలనే తన పౌరులను అక్కడ దించిందని ఆరోపిస్తూ.. ఐక్యరాజ్యసమితి (UN) ద్వారా దౌత్యపరమైన ఒత్తిడిని కొనసాగిస్తూనే ఉంది.